Rare titel?

Nog voor er een letter op papier stond, lag de titel van mijn roman al vast. Dit, in tegenstelling tot die van mijn vorige boek, Tango van Bedrog, die het sluitstuk was van 13 jaar ploeteren. Als je een vaag idee hebt over een man die geconfronteerd wordt met wat hij ooit gedaan heeft en waarvan hij zich pas veel later bewust zou worden wát hij eigenlijk gedaan had, dan heb je een kapstok nodig. Het moest een ontmaskering worden met een titel die je voortstuwt. Het werd Ontspiegelingen, een woord dat niet bestaat. Ontspiegelen daarentegen bestaat wel. Volgens van Dale betekent ontspiegelen het “ontdoen van spiegelingen”, maar die vlag dekte de lading niet. Het ging mij erom dat de hoofdpersoon die in de spiegel kijkt, een andere persoon te zien krijgt dan hij verwachtte. Hij kijkt met andere ogen en ziet tot zijn schrik dat het laagje vernis eraf is; de glans is van hem af. Hij is ontspiegeld.

“[Er is] een andere werkelijkheid tevoorschijn gekomen, als een schilderij dat langzaam wordt schoongemaakt. Wanneer de oorspronkelijke kleuren tot leven komen en de overgeschilderde details weer zichtbaar worden, kantelt het beeld dat ik meende te kennen – soms zelfs ingrijpend. Dat leidde tot verrassingen… maar ook tot onbehagen…”, schreef ik in de proloog. Toch werd het niet Ontspiegelingen, dat vond ik te veel lijken op een serie beelden waartoe de hoofdpersoon het initiatief nam. Dat idee werd versterkt toen er al een bundel opstellen met die titel bleek te bestaan, en ik besloot dat het Ontspiegeling moest worden; dat gaf beter het demasqué van de hoofdpersoon weer.

Begin dit jaar stelde mijn redacteur de titel Ontspiegeld voor. Na enig kauwen op het woord, kreeg het de smaak van een voldongen feit, een onherroepbare zaak, wat uitstekend paste bij de inhoud. Het is kort, klinkt als een uitroepteken en roept vragen op. Maar het belangrijkste was dat het een titel is die paste bij het gevoel van het verhaal. Echter, zo’n titel kan van alles inhouden en dus was een ankeiler nodig. Vandaar de ondertitel “De verzetsheld die bezetter werd”, dat geeft bondig weer waar het verhaal over gaat en nodigt ook uit tot nadenken. Na dit stukje semantiek zal ik de volgende keer wat vertellen over de totstandkoming van de omslag.